Quy định về cầu thang thoát hiểm mới nhất: Tiêu chuẩn thiết kế, kích thước

Một sai sót nhỏ trong thiết kế cầu thang thoát hiểm có thể làm giảm hiệu quả thoát nạn và khiến công trình không đáp ứng yêu cầu nghiệm thu. Nắm vững các quy định mới không chỉ giúp chủ đầu tư hạn chế rủi ro pháp lý mà còn bảo vệ tính mạng, tài sản khi xảy ra sự cố. Cập nhật đầy đủ quy định về cầu thang thoát hiểm là bước quan trọng để thiết kế hệ thống thoát hiểm đúng chuẩn, an toàn và tối ưu cho mọi loại công trình.

Những công trình nào bắt buộc phải tuân thủ quy định về cầu thang thoát hiểm?

Không phải mọi công trình đều phải bố trí cầu thang thoát hiểm theo cùng một tiêu chuẩn. Tùy vào quy mô, số tầng, công năng sử dụng và mật độ người tập trung, pháp luật sẽ quy định yêu cầu khác nhau nhằm đảm bảo khả năng sơ tán an toàn khi xảy ra hỏa hoạn hoặc sự cố khẩn cấp. Việc xác định đúng đối tượng áp dụng ngay từ giai đoạn thiết kế giúp chủ đầu tư tránh vi phạm quy chuẩn phòng cháy chữa cháy và hạn chế phát sinh chi phí cải tạo về sau.

Loại công trình	Yêu cầu áp dụng quy định về cầu thang thoát hiểm
Nhà ở riêng lẻ	Áp dụng tùy theo số tầng, chiều cao và điều kiện thoát nạn theo quy chuẩn hiện hành.
Chung cư	Bắt buộc bố trí cầu thang thoát hiểm đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn về số lượng, chiều rộng, khả năng chịu lửa và lối thoát nạn.
Nhà phố kết hợp kinh doanh	Bắt buộc nếu thuộc diện phải thẩm duyệt hoặc đáp ứng điều kiện về quy mô, số tầng, số người sử dụng theo quy định PCCC.
Văn phòng	Bắt buộc đối với công trình có quy mô thuộc diện quản lý về phòng cháy chữa cháy.
Nhà xưởng	Bắt buộc, đặc biệt với công trình có diện tích lớn, nhiều lao động hoặc nguy cơ cháy nổ cao.
Khách sạn	Bắt buộc nhằm bảo đảm sơ tán khách lưu trú nhanh chóng trong trường hợp khẩn cấp.
Trường học	Bắt buộc theo quy chuẩn an toàn thoát nạn cho công trình giáo dục.
Bệnh viện	Bắt buộc với yêu cầu nghiêm ngặt do có nhiều bệnh nhân và người hạn chế khả năng di chuyển.

Bên cạnh đó, vẫn có một số trường hợp được miễn hoặc không bắt buộc bố trí cầu thang thoát hiểm độc lập nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện miễn trừ theo quy chuẩn hiện hành.

Công trình bắt buộc	Công trình có thể được miễn hoặc áp dụng yêu cầu đơn giản hơn
Chung cư, khách sạn, bệnh viện, trường học, trung tâm thương mại, văn phòng, nhà xưởng, nhà phố kinh doanh thuộc diện quản lý PCCC	Nhà ở riêng lẻ quy mô nhỏ, công trình thấp tầng hoặc các trường hợp đáp ứng điều kiện miễn theo quy chuẩn và được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận.

Lưu ý: Nghĩa vụ tuân thủ quy định về cầu thang thoát hiểm không chỉ phụ thuộc vào loại công trình mà còn căn cứ vào chiều cao, diện tích sàn, công năng sử dụng, số người khai thác và cấp nguy hiểm cháy. Vì vậy, chủ đầu tư cần đối chiếu đồng thời các quy chuẩn kỹ thuật và quy định về phòng cháy chữa cháy trước khi triển khai thiết kế.

Quy định về cầu thang thoát hiểm theo QCVN mới nhất

Cầu thang thoát hiểm là một trong những hạng mục bắt buộc nhằm đảm bảo khả năng thoát nạn khi xảy ra cháy nổ. Theo quy định về cầu thang thoát hiểm, việc thiết kế phải đáp ứng các yêu cầu về số lượng, kích thước, kết cấu, khả năng chống cháy và hệ thống hỗ trợ thoát nạn. Những tiêu chuẩn này được quy định trong QCVN 06:2022/BXD và được cập nhật tại Sửa đổi 1:2023, giúp tăng tính linh hoạt nhưng vẫn đảm bảo an toàn cho người sử dụng.

Quy định về số lượng cầu thang thoát hiểm

Số lượng cầu thang thoát hiểm không áp dụng chung cho mọi công trình mà được xác định dựa trên chiều cao, diện tích, công năng và số người sử dụng.

Các trường hợp phổ biến gồm:

• Nhà có quy mô lớn, nhiều tầng hoặc tập trung đông người thường phải bố trí tối thiểu 02 lối thoát nạn độc lập.
• Hai cầu thang phải được bố trí tách biệt để khi một lối bị ảnh hưởng bởi khói hoặc lửa, lối còn lại vẫn sử dụng được.
• Khoảng cách giữa các cầu thang phải đáp ứng yêu cầu về phân tán dòng người khi sơ tán.

Một số công trình được phép chỉ bố trí 01 cầu thang thoát hiểm, chẳng hạn:

• Nhà thấp tầng có số người sử dụng ít.
• Chiều dài đường thoát nạn nằm trong giới hạn quy chuẩn.
• Công trình đáp ứng đầy đủ yêu cầu về khoảng cách thoát nạn và mức độ nguy hiểm cháy.

Việc xác định số lượng cầu thang cần căn cứ vào nhóm công năng (F1, F2, F3…) và hồ sơ thẩm duyệt phòng cháy chữa cháy, thay vì chỉ dựa vào số tầng.

Quy định về chiều rộng cầu thang thoát hiểm

Chiều rộng bản thang quyết định khả năng thoát người khi xảy ra sự cố. Theo Sửa đổi 1:2023 của QCVN 06:2022/BXD, chiều rộng tối thiểu được quy định như sau:

Loại công trình	Chiều rộng tối thiểu
Nhà nhóm F1.1 có trên 15 người thoát nạn/tầng	1,2 m
Nhà nhóm F1.1 có từ 15 người trở xuống	1,0 m
Nhà có trên 200 người/tầng (trừ tầng 1)	1,2 m
Nhà cao PCCC ≤ 15 m, tối đa 15 người/tầng	0,7 m
Các trường hợp còn lại	0,9 m

Ngoài kích thước tối thiểu, quy chuẩn còn yêu cầu:

• Bản thang không được nhỏ hơn chiều rộng của cửa thoát nạn phía trên.
• Không bố trí vật cản làm thu hẹp lối đi.
• Trường hợp đặc biệt không đáp ứng kích thước tiêu chuẩn phải có tính toán thoát nạn theo hồ sơ kỹ thuật được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận.

Quy định về kích thước bậc cầu thang

Kích thước bậc ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ và sự an toàn khi di chuyển trong tình huống khẩn cấp.

Các yêu cầu phổ biến gồm:

• Chiều cao bậc khoảng 150–180 mm.
• Chiều rộng mặt bậc tối thiểu 250–300 mm.
• Các bậc phải đồng đều trên toàn bộ vế thang.
• Không sử dụng bậc hình quạt hoặc bậc có kích thước thay đổi trên đường thoát nạn.

Việc giới hạn chiều cao và chiều rộng bậc nhằm:

• Giảm nguy cơ vấp ngã khi di chuyển nhanh.
• Giúp người già, trẻ em dễ dàng thoát hiểm.
• Duy trì nhịp bước ổn định trong điều kiện khói, mất điện hoặc tâm lý hoảng loạn.

Quy định về độ dốc cầu thang

Độ dốc là yếu tố quyết định khả năng sử dụng cầu thang khi sơ tán.

Thông thường:

• Góc nghiêng cầu thang khoảng 30–35°.
• Độ dốc không được quá lớn gây khó di chuyển.
• Không thiết kế quá thoải vì sẽ kéo dài quãng đường thoát nạn.

Tỷ lệ thường áp dụng là:

• Chiều cao bậc: 150–170 mm.
• Chiều rộng mặt bậc: 280–300 mm.

Tỷ lệ này giúp người sử dụng di chuyển nhanh nhưng vẫn đảm bảo giữ thăng bằng trong trường hợp khẩn cấp.

Quy định về chiếu nghỉ cầu thang

Chiếu nghỉ giúp người di chuyển đổi hướng và giảm mệt khi phải xuống nhiều tầng liên tục.

Theo tiêu chuẩn thiết kế:

• Sau mỗi vế thang đều phải có chiếu nghỉ.
• Chiều dài chiếu nghỉ không được nhỏ hơn chiều rộng bản thang.
• Bề mặt phải bằng phẳng, chống trơn trượt.
• Không được tận dụng chiếu nghỉ để chứa vật dụng hoặc thiết bị.

Đối với công trình cao tầng, việc bố trí chiếu nghỉ hợp lý còn giúp phân tán dòng người, hạn chế ùn tắc khi sơ tán.

Quy định về lan can cầu thang

Lan can có nhiệm vụ bảo vệ người sử dụng và giảm nguy cơ té ngã khi thoát hiểm.

Một số yêu cầu cơ bản gồm:

• Chiều cao lan can tối thiểu 1,1 m.
• Kết cấu chắc chắn, chịu được tải trọng sử dụng.
• Khoảng hở giữa các thanh lan can không quá 100 mm.
• Tay vịn phải liên tục, dễ cầm nắm từ đầu đến cuối cầu thang.

Đối với trường học, chung cư và công trình công cộng, yêu cầu về khe hở lan can đặc biệt quan trọng nhằm đảm bảo an toàn cho trẻ nhỏ.

Quy định về cửa chống cháy

Cửa chống cháy là bộ phận ngăn khói và lửa xâm nhập vào buồng thang.

Theo quy định về cầu thang thoát hiểm, cửa cần đáp ứng:

• Có giới hạn chịu lửa phù hợp với cấp công trình (thường từ EI 60 đến EI 90).
• Tự động đóng sau khi mở.
• Mở theo chiều thoát nạn.
• Không khóa cứng gây cản trở khi xảy ra sự cố.
• Được lắp gioăng chống khói và phụ kiện chuyên dụng.

Việc sử dụng cửa chống cháy đạt chuẩn giúp duy trì buồng thang an toàn trong khoảng thời gian đủ để mọi người thoát khỏi công trình.

Quy định về hệ thống chiếu sáng sự cố

Khi mất điện do cháy nổ, hệ thống chiếu sáng khẩn cấp đóng vai trò dẫn hướng thoát nạn.

Một hệ thống đạt chuẩn thường bao gồm:

• Đèn Exit chỉ dẫn hướng thoát hiểm tại cửa và các điểm chuyển hướng.
• Đèn Emergency cung cấp ánh sáng dọc hành lang và cầu thang.
• Nguồn điện dự phòng hoạt động tự động khi mất điện.
• Thời gian duy trì chiếu sáng tối thiểu theo quy chuẩn để bảo đảm hoàn thành quá trình sơ tán.

Hệ thống này cần được kiểm tra và bảo dưỡng định kỳ nhằm đảm bảo luôn sẵn sàng hoạt động.

Quy định về thông gió và chống nhiễm khói

Khói là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trong các vụ cháy. Vì vậy, quy chuẩn đặc biệt chú trọng yêu cầu chống khói cho cầu thang thoát hiểm.

Các giải pháp thường được áp dụng gồm:

• Buồng thang không nhiễm khói bằng cách ngăn cách hoàn toàn với khu vực cháy.
• Hệ thống tăng áp, tạo áp suất dương để ngăn khói xâm nhập vào buồng thang.
• Thông gió tự nhiên thông qua cửa lấy gió hoặc ô thoáng đối với công trình đủ điều kiện áp dụng.
• Kết hợp hệ thống hút khói cơ khí đối với nhà cao tầng hoặc công trình có nguy cơ cháy cao.

Đây là một trong những yêu cầu quan trọng nhất trong quy định về cầu thang thoát hiểm, bởi dù cầu thang được xây dựng đúng kích thước nhưng nếu bị khói bao phủ thì vẫn không thể đảm bảo khả năng thoát nạn an toàn. Vì vậy, giải pháp chống khói luôn phải được xem xét đồng thời với thiết kế kết cấu và lối thoát hiểm của công trình.

Phân loại các loại cầu thang thoát hiểm theo quy định

Theo quy định về cầu thang thoát hiểm, việc lựa chọn loại cầu thang phụ thuộc vào quy mô công trình, chiều cao, công năng sử dụng và yêu cầu về phòng cháy chữa cháy. Mỗi loại cầu thang có đặc điểm thiết kế và phạm vi áp dụng khác nhau nhằm đảm bảo khả năng thoát nạn an toàn khi xảy ra sự cố.

Loại cầu thang	Đặc điểm	Áp dụng
Cầu thang kín	Được bao quanh bằng tường hoặc vách ngăn chịu lửa, có cửa chống cháy và hạn chế khói lan vào buồng thang. Đây là loại cầu thang có mức độ an toàn cao nhất khi xảy ra hỏa hoạn.	Nhà cao tầng, chung cư, khách sạn, bệnh viện, trung tâm thương mại, công trình có mật độ người lớn.
Cầu thang hở	Không được bao kín hoàn toàn, thường kết nối trực tiếp với hành lang hoặc không gian bên trong công trình. Khả năng chống khói và chống cháy thấp hơn cầu thang kín.	Công trình thấp tầng hoặc các khu vực đáp ứng đầy đủ điều kiện về khoảng cách thoát nạn theo quy chuẩn hiện hành.
Cầu thang ngoài trời	Bố trí bên ngoài công trình, tiếp xúc trực tiếp với không gian mở nên ít chịu ảnh hưởng của khói và nhiệt khi xảy ra cháy. Kết cấu phải bảo đảm chịu lực, chống ăn mòn và chống trơn trượt.	Nhà xưởng, công trình công nghiệp, trường học, văn phòng, nhà nhiều tầng và các công trình cần bổ sung lối thoát hiểm độc lập.

Khi lựa chọn phương án phù hợp, chủ đầu tư cần đối chiếu với quy định về cầu thang thoát hiểm trong các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành để đảm bảo cả yêu cầu an toàn thoát nạn và điều kiện nghiệm thu phòng cháy chữa cháy. Việc lựa chọn đúng loại cầu thang ngay từ giai đoạn thiết kế cũng giúp tối ưu chi phí, hạn chế phát sinh khi đưa công trình vào sử dụng.

Thang gấp thông minh có thay thế cầu thang thoát hiểm theo quy định không?

Trong những năm gần đây, thang gấp thông minh được nhiều gia đình và chủ đầu tư quan tâm nhờ khả năng tối ưu diện tích và hỗ trợ thoát nạn khi xảy ra sự cố. Tuy nhiên, xét theo quy định về cầu thang thoát hiểm, loại thang này không mặc nhiên được xem là cầu thang thoát hiểm hợp chuẩn và cũng không thể thay thế trong mọi trường hợp.

Thang gấp thông minh là dạng thang có thể gấp gọn khi không sử dụng và mở ra nhanh chóng khi cần thiết. Sản phẩm thường được lắp đặt tại ban công, cửa sổ hoặc khu vực tiếp cận bên ngoài công trình nhằm tạo thêm một hướng di chuyển trong tình huống khẩn cấp.

Theo quy định về cầu thang thoát hiểm, cầu thang thoát nạn phải đáp ứng đồng thời nhiều yêu cầu về kết cấu chịu lực, chiều rộng, khả năng chống cháy, lối tiếp cận, khoảng chiếu nghỉ và năng lực phục vụ số lượng người thoát nạn. Vì vậy, thang gấp thông minh chỉ được xem xét sử dụng khi phù hợp với hồ sơ thiết kế, loại hình công trình và được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận nếu thuộc diện phải thẩm duyệt về phòng cháy chữa cháy.

Trong thực tế, thang gấp thông minh thường được sử dụng trong các trường hợp:

• Là lối thoát hiểm bổ sung bên cạnh cầu thang thoát hiểm chính.
• Hỗ trợ tăng phương án thoát nạn cho nhà cải tạo, nơi khó bổ sung cầu thang cố định.
• Lắp đặt tại nhà phố, nhà ở riêng lẻ hoặc nhà ở kết hợp kinh doanh nhằm nâng cao mức độ an toàn khi xảy ra hỏa hoạn.

Ngược lại, đối với các công trình bắt buộc phải bố trí cầu thang thoát hiểm theo quy chuẩn, thang gấp thông minh không đương nhiên được phép thay thế cầu thang cố định. Việc có được chấp nhận hay không còn phụ thuộc vào giải pháp thiết kế tổng thể, quy mô công trình, công năng sử dụng và yêu cầu của cơ quan quản lý chuyên ngành.

Mặc dù không thay thế hoàn toàn cầu thang thoát hiểm theo quy định, thang gấp thông minh vẫn là giải pháp bổ trợ mang lại nhiều lợi ích:

• Tiết kiệm diện tích nhờ thiết kế gấp gọn.
• Mở và triển khai nhanh trong tình huống khẩn cấp.
• Tăng thêm một hướng thoát nạn khi lối chính bị khói hoặc lửa chặn.
• Phù hợp với công trình cải tạo không đủ điều kiện xây dựng cầu thang ngoài trời.
• Là giải pháp bổ sung hiệu quả cho nhà phố và nhà ở kết hợp kinh doanh, góp phần nâng cao khả năng thoát hiểm khi có sự cố.

Việc tuân thủ quy định về cầu thang thoát hiểm không chỉ là yêu cầu bắt buộc theo quy chuẩn xây dựng mà còn là giải pháp bảo vệ con người trước các tình huống khẩn cấp. Nếu bạn đang cần tư vấn thiết kế, lựa chọn giải pháp phù hợp hoặc tìm hiểu các tiêu chuẩn áp dụng cho công trình của mình, hãy liên hệ Giengtroithongminh.com qua hotline 0923 058 886. Đội ngũ kỹ thuật giàu kinh nghiệm luôn sẵn sàng đồng hành, tư vấn chi tiết và đưa ra phương án tối ưu, an toàn và đúng quy định.